Can và Can’t là hai từ thường xuyên xuất hiện trong giao tiếp tiếng Anh. Chúng được dùng để nói về khả năng làm một việc gì đó, xin phép hoặc diễn đạt điều không thể thực hiện. Tuy nhiên, người mới học đôi khi nhầm lẫn cách đặt câu, cách chia động từ và cách trả lời câu hỏi với hai từ này.
Trong bài viết này, Happy Garden sẽ hướng dẫn cách dùng Can và Can’t qua những cấu trúc đơn giản, ví dụ gần gũi và bài tập thực hành giúp học sinh dễ hiểu, dễ ghi nhớ.
Nội dung bài viết
1. Can và Can’t là gì?
Can có nghĩa là có thể, biết hoặc có khả năng làm một việc gì đó. Từ này thường được dùng khi muốn nói về khả năng, xin phép hoặc yêu cầu ai đó thực hiện một hành động.
Can’t là dạng viết tắt của cannot, mang nghĩa không thể hoặc không có khả năng làm việc gì.
Ví dụ:
- I can swim. (Tôi biết bơi.)
- She can sing. (Cô ấy có thể hát.)
- He can’t drive. (Anh ấy không biết lái xe.)
- They can’t come today. (Họ không thể đến hôm nay.)
Để sử dụng đúng hai từ này, học sinh cần ghi nhớ cách kết hợp chúng với chủ ngữ và động từ nguyên mẫu. Đây cũng là một nội dung quan trọng trong chương trình ngữ pháp tiếng Anh mà người học nên nắm vững khi bắt đầu luyện đặt câu.
2. Cấu trúc câu khẳng định với Can
Câu khẳng định với Can được dùng để diễn tả một người hoặc một sự vật có khả năng thực hiện hành động nào đó.
Công thức:
S + can + V nguyên mẫu + …
Trong đó:
- S (Subject): Chủ ngữ.
- Can: Động từ khuyết thiếu, mang nghĩa có thể.
- V nguyên mẫu: Động từ giữ nguyên dạng, không thêm s, es hoặc -ing.
Ví dụ:
- I can ride a bike. (Tôi có thể đi xe đạp.)
- My brother can play football. (Anh trai tôi có thể chơi bóng đá.)
- She can speak English. (Cô ấy có thể nói tiếng Anh.)
- We can make a cake. (Chúng tôi có thể làm bánh.)
- The bird can fly. (Con chim có thể bay.)
Lưu ý: Dù chủ ngữ là I, you, we, they hay he, she, it, động từ đi sau Can vẫn giữ nguyên dạng.
Ví dụ:
- He can swim. (Đúng)
- He can swims. (Sai)
Không viết can to swim vì sau Can không cần thêm to.
3. Cách dùng Can’t trong câu phủ định
Khi muốn diễn tả một người không có khả năng hoặc không thể thực hiện hành động nào đó, chúng ta sử dụng Can’t.
Công thức:
S + can’t + V nguyên mẫu + …
Can’t là dạng rút gọn của Cannot. Hai cách viết này đều có nghĩa phủ định, nhưng Can’t thường xuất hiện nhiều hơn trong giao tiếp thân mật.
Ví dụ:
- I can’t fly. (Tôi không thể bay.)
- She can’t swim. (Cô ấy không biết bơi.)
- He can’t play the piano. (Anh ấy không biết chơi đàn piano.)
- We can’t go outside because it is raining. (Chúng tôi không thể ra ngoài vì trời đang mưa.)
- My cat can’t talk. (Con mèo của tôi không thể nói chuyện.)
Những lỗi cần tránh khi dùng Can’t:
- Không thêm don’t hoặc doesn’t trước Can’t: Không viết She doesn’t can’t sing.
- Không thêm s hoặc es vào động từ phía sau: Không viết He can’t plays football.
- Không thêm to trước động từ: Không viết I can’t to swim.
Cách viết đúng là:
- She can’t sing.
- He can’t play football.
- I can’t swim.
4. Cách đặt câu hỏi với Can
Can còn được dùng để đặt câu hỏi về khả năng của một người hoặc xin phép thực hiện một hành động.
Công thức câu hỏi Yes/No:
Can + S + V nguyên mẫu + …?
Khi muốn trả lời, người học có thể sử dụng:
- Yes, S + can.
- No, S + can’t.
Ví dụ:
- Can you swim? (Bạn có biết bơi không?)
- Yes, I can. (Có, tôi biết bơi.)
- No, I can’t. (Không, tôi không biết bơi.)
- Can she dance? (Cô ấy có thể nhảy không?)
- Yes, she can. (Có, cô ấy có thể.)
- No, she can’t. (Không, cô ấy không thể.)
- Can they play chess? (Họ có thể chơi cờ vua không?)
- Yes, they can.
- No, they can’t.
Khi trả lời ngắn, không cần nhắc lại động từ chính trong câu hỏi. Chỉ cần dùng chủ ngữ và Can hoặc Can’t.
Ngoài ra, Can có thể đứng đầu câu để xin phép:
- Can I use your pencil? (Mình có thể dùng bút chì của bạn không?)
- Can we open the window? (Chúng mình có thể mở cửa sổ không?)
5. Cách dùng Can để xin phép và đưa ra yêu cầu
Ngoài việc nói về khả năng, Can còn được sử dụng trong những tình huống giao tiếp thường ngày.
Dùng Can để xin phép
Khi muốn hỏi xem mình có được phép làm một việc nào đó hay không, có thể dùng:
Can + I/we + V nguyên mẫu + …?
Ví dụ:
- Can I go out? (Em có thể ra ngoài không?)
- Can I borrow your book? (Tôi có thể mượn sách của bạn không?)
- Can we play here? (Chúng mình có thể chơi ở đây không?)
Dùng Can để nhờ người khác giúp đỡ
Can cũng được dùng để đưa ra lời nhờ vả hoặc yêu cầu đơn giản.
Ví dụ:
- Can you help me? (Bạn có thể giúp tôi không?)
- Can you open the door? (Bạn có thể mở cửa giúp tôi không?)
- Can you speak more slowly? (Bạn có thể nói chậm hơn không?)
Những mẫu câu này có thể được luyện tập qua các tình huống giao tiếp quen thuộc. Trong các nội dung học tiếng Anh tại Happy Garden, việc kết hợp cấu trúc với ví dụ gần gũi cũng giúp học sinh hiểu cách sử dụng từ thay vì chỉ ghi nhớ công thức.
6. Phân biệt Can và Can’t qua các tình huống thường gặp
Can và Can’t có ý nghĩa trái ngược nhau, vì vậy chỉ cần thay đổi một từ là nội dung câu có thể chuyển từ khẳng định sang phủ định.
| Can | Can’t |
| I can cook. (Tôi biết nấu ăn.) | I can’t cook. (Tôi không biết nấu ăn.) |
| She can dance. (Cô ấy biết nhảy.) | She can’t dance. (Cô ấy không biết nhảy.) |
| He can run fast. (Anh ấy có thể chạy nhanh.) | He can’t run fast. (Anh ấy không thể chạy nhanh.) |
| We can play chess. (Chúng tôi biết chơi cờ.) | We can’t play chess. (Chúng tôi không biết chơi cờ.) |
Hãy chú ý ngữ cảnh khi sử dụng:
- Can: Dùng khi muốn khẳng định có khả năng, được phép hoặc có thể thực hiện một việc.
- Can’t: Dùng khi muốn phủ định khả năng, sự cho phép hoặc khả năng thực hiện việc đó trong một tình huống cụ thể.
Ví dụ:
A: Can you come to my birthday party? (Bạn có thể đến bữa tiệc sinh nhật của tôi không?)
B: Sorry, I can’t. (Xin lỗi, tôi không thể.)
Cách đối chiếu những cặp câu như trên giúp người học nhận ra sự khác biệt giữa Can và Can’t thay vì chỉ ghi nhớ nghĩa tiếng Việt của từng từ.
7. Bài tập về Can và Can’t có đáp án
Sau khi nắm được cấu trúc, học sinh có thể luyện tập bằng những câu hỏi dưới đây. Các bài tập được sắp xếp từ nhận biết đến vận dụng để giúp ghi nhớ cách dùng Can và Can’t.
Bài tập 1: Điền Can hoặc Can’t vào chỗ trống
Chọn Can hoặc Can’t để hoàn thành câu dựa vào nghĩa trong ngoặc.
- Birds ______ fly. (Chim có thể bay.)
- Fish ______ walk. (Cá không thể đi bộ.)
- My sister ______ sing very well. (Chị gái tôi hát rất hay.)
- I ______ lift this heavy box. (Tôi không thể nhấc chiếc hộp nặng này.)
- A baby ______ drive a car. (Em bé không thể lái ô tô.)
Đáp án:
- can
- can’t
- can
- can’t
- can’t
Bài tập 2: Chọn đáp án đúng
- She can ______ English.
- A. speaks
- B. speak
- C. speaking
- My brother ______ play the guitar.
- A. can
- B. cans
- C. can to
- ______ you ride a bike?
- A. Do
- B. Are
- C. Can
- He can’t ______ fast.
- A. runs
- B. run
- C. running
- Can they swim? – No, they ______.
- A. don’t
- B. aren’t
- C. can’t
Đáp án và giải thích:
- B – Sau Can, động từ giữ nguyên dạng là speak.
- A – Can không thêm s dù chủ ngữ là ngôi thứ ba số ít.
- C – Dùng Can đứng đầu câu để hỏi về khả năng.
- B – Sau Can’t cũng dùng động từ nguyên mẫu.
- C – Câu trả lời phủ định ngắn dùng No, they can’t.
Bài tập 3: Sắp xếp từ thành câu hoàn chỉnh
- can / I / swim
- can’t / She / dance
- you / Can / help / me
- play / He / can / football
- can’t / They / today / come
Đáp án:
- I can swim. (Tôi biết bơi.)
- She can’t dance. (Cô ấy không biết nhảy.)
- Can you help me? (Bạn có thể giúp tôi không?)
- He can play football. (Anh ấy có thể chơi bóng đá.)
- They can’t come today. (Hôm nay họ không thể đến.)
Bài tập 4: Viết câu phủ định và câu hỏi
Chuyển các câu sau thành câu phủ định và câu hỏi.
- She can sing.
- He can ride a bike.
- They can play tennis.
Đáp án:
- Phủ định: She can’t sing.
Câu hỏi: Can she sing? - Phủ định: He can’t ride a bike.
Câu hỏi: Can he ride a bike? - Phủ định: They can’t play tennis.
Câu hỏi: Can they play tennis?
Khi làm bài, học sinh nên chú ý giữ nguyên động từ chính và chỉ thay đổi vị trí hoặc thêm Can’t theo đúng cấu trúc. Đây là cách luyện tập hữu ích để sử dụng Can và Can’t chính xác hơn trong cả bài viết lẫn giao tiếp.
Kết luận
Can và Can’t là hai từ đơn giản nhưng được sử dụng rất thường xuyên trong tiếng Anh. Người học chỉ cần ghi nhớ ba điểm chính: sau Can và Can’t luôn là động từ nguyên mẫu, Can dùng để diễn tả khả năng hoặc xin phép, còn Can’t dùng để diễn đạt ý phủ định.
Hãy luyện đặt câu khẳng định, phủ định và câu hỏi với những hành động quen thuộc như bơi, hát, đọc sách hoặc chơi thể thao. Việc thường xuyên tự tạo ví dụ và làm bài tập sẽ giúp học sinh ghi nhớ cấu trúc lâu hơn và sử dụng tự nhiên hơn trong giao tiếp.
